พระแม่อุมาเทวี: ประวัติ ความเชื่อ และการขอพร

พระแม่อุมาเทวี หรือ พระแม่ปารวตี (Parvati) เป็นเทวีสำคัญในศาสนาฮินดู เป็นชายาของพระศิวะ และเป็นพระมารดาของพระพิฆเนศและพระขันธกุมาร พระนางเป็นสัญลักษณ์ของความรัก ความเป็นแม่ ความอุดมสมบูรณ์ และพลังคุ้มครอง มีทั้งปางอ่อนโยนและปางดุร้าย เช่น พระแม่ทุรคาและพระแม่กาลี คนไทยนิยมบูชาพระแม่อุมาเพื่อขอพรเรื่องความรัก ครอบครัว โชคลาภ และความคุ้มครอง สถานที่บูชาที่มีชื่อเสียงที่สุดในกรุงเทพฯ คือวัดพระศรีมหาอุมาเทวี (วัดแขก) ถนนสีลม

พระแม่อุมาเทวีคือใคร

พระแม่อุมาเทวีเป็นหนึ่งในตรีเทวี คือเทวีสามพระองค์ที่สำคัญที่สุดของศาสนาฮินดู ร่วมกับพระแม่ลักษมี (ชายาของพระวิษณุ) และพระแม่สุรัสวดี (ชายาของพระพรหม) พระนางมีพระนามเรียกขานหลายชื่อ เช่น

• ปารวตี (Parvati): ธิดาแห่งขุนเขา เพราะเป็นธิดาของท้าวหิมวันต์ (เทพแห่งเทือกเขาหิมาลัย) และพระนางเมนา
• อุมา (Uma): พระนามที่คนไทยคุ้นเคยที่สุด
• เการี (Gauri): ผู้มีผิวพรรณผุดผ่อง
• ศักติ (Shakti): พลังอำนาจแห่งเพศหญิงที่ขับเคลื่อนจักรวาล

ในคติไศวนิกายและศักติจนิกาย พระศิวะกับพระแม่อุมาเป็นสองส่วนที่แยกจากกันไม่ได้ พระศิวะคือสภาวะอันสงบนิ่ง ส่วนพระแม่อุมาคือพลังที่ทำให้สรรพสิ่งเคลื่อนไหว ภาพอรรธนารีศวร (กายซีกหนึ่งเป็นพระศิวะ อีกซีกเป็นพระแม่อุมา) สะท้อนความเชื่อนี้ได้ชัดเจน

ตำนานพระแม่สตี: ชาติก่อนของพระแม่อุมา

ตามคัมภีร์ปุราณะ ก่อนที่จะมาเกิดเป็นพระแม่ปารวตี พระนางเคยเป็นพระแม่สตี ธิดาของท้าวทักษะ พระแม่สตีเลือกอภิเษกกับพระศิวะแม้บิดาไม่เห็นด้วย

ต่อมาท้าวทักษะจัดพิธีบูชายัญครั้งใหญ่ และตั้งใจไม่เชิญพระศิวะ พระแม่สตีเสด็จไปในพิธีและได้ยินบิดาดูหมิ่นพระสวามีต่อหน้าผู้คน ด้วยความอับอายและความภักดีต่อพระสวามี พระนางจึงสละชีวิตตนเองในกองไฟพิธี

พระศิวะทรงทุกข์โศกอย่างยิ่ง ตำนานเล่าว่าส่วนต่างๆ ของพระศพพระแม่สตีตกลงในสถานที่ต่างๆ ทั่วอนุทวีปอินเดีย และกลายเป็นศักติพีฐ หรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของเทวีที่ผู้คนไปสักการะมาจนถึงทุกวันนี้ ต่อมาพระแม่สตีได้มาบังเกิดใหม่เป็นพระแม่ปารวตี

การบำเพ็ญตบะเพื่อครองคู่กับพระศิวะ

หลังสูญเสียพระแม่สตี พระศิวะตัดขาดจากโลกและบำเพ็ญตบะอยู่บนเขาไกรลาส พระแม่ปารวตีผู้มีใจมั่นคงต่อพระศิวะ จึงออกบำเพ็ญตบะอย่างเคร่งครัดเป็นเวลายาวนาน

ในช่วงเวลานั้น เหล่าเทวดาส่งกามเทพมาแผลงศรแห่งความรักใส่พระศิวะ พระศิวะกริ้วที่ถูกรบกวน จึงเปิดดวงตาที่สามเผากามเทพจนเป็นเถ้าถ่าน สุดท้ายสิ่งที่ทำให้พระศิวะรับพระแม่ปารวตีไม่ใช่ศรความรัก แต่คือความเพียรและความศรัทธาอันแน่วแน่ของพระนางเอง

ตำนานนี้เป็นที่มาของความเชื่อว่าพระแม่อุมาคือเทวีแห่งความรักแท้และคู่ครองที่มั่นคง ผู้ที่ปรารถนาคู่ครองที่ดีจึงนิยมบูชาพระนาง

ครอบครัวศักดิ์สิทธิ์: พระศิวะ พระแม่อุมา พระพิฆเนศ และพระขันธกุมาร

พระศิวะและพระแม่อุมาประทับอยู่บนเขาไกรลาสพร้อมโอรสสองพระองค์

• พระพิฆเนศ: เทพแห่งความสำเร็จและผู้ขจัดอุปสรรค ตามตำนานพระแม่อุมาเป็นผู้ปั้นพระองค์ขึ้นมา (อ่านเพิ่มเติม: พระพิฆเนศ: ประวัติ ความหมาย และวิธีบูชาที่ถูกต้อง)
• พระขันธกุมาร (สกันดะ หรือมุรุกัน): เทพแห่งสงครามและความกล้าหาญ เป็นที่นับถือมากในหมู่ชาวทมิฬ

ภาพครอบครัวพระศิวะจึงเป็นสัญลักษณ์ของครอบครัวอบอุ่นและสมบูรณ์ นิยมบูชาเพื่อขอพรเรื่องความสามัคคีในบ้าน

ปางต่างๆ ของพระแม่อุมา

พระแม่อุมามีหลายปางตามหน้าที่และสถานการณ์ ปางสำคัญ ได้แก่

ปาง	ลักษณะ	ความเชื่อ
พระแม่ปารวตี / เการี	ปางอ่อนโยน งดงาม มักถือดอกบัว	ความรัก คู่ครอง ครอบครัว
พระแม่ทุรคา	ทรงสิงห์หรือเสือ มีหลายกร ถืออาวุธ	ปราบมารควายมหิษาสูร คุ้มครองและปกป้องความดี
พระแม่กาลี	ปางดุร้าย กายสีเข้ม	ขจัดความชั่วร้ายและอัตตา ผู้ปลดปล่อยจากความกลัว
พระแม่อันนปูรณา	ถือหม้อและทัพพี	เทวีแห่งอาหารและความอุดมสมบูรณ์
นวทุรคา (9 ปาง)	เก้าปางที่บูชาคืนละปางในเทศกาลนวราตรี	ชัยชนะของความดีเหนือความชั่ว

ความหมายของรูปลักษณ์

• สีแดง: สีที่เกี่ยวข้องกับพระแม่อุมามากที่สุด สื่อถึงพลังชีวิต ความรัก และความเป็นมงคลของสตรีที่มีคู่
• ดอกบัว: ความบริสุทธิ์และความอุดมสมบูรณ์
• สิงห์หรือเสือ (พาหนะของปางทุรคา): ความกล้าหาญและการควบคุมอำนาจ
• ตรีศูล: อาวุธที่ได้รับจากพระศิวะ สื่อถึงการขจัดความทุกข์ทั้งกาย ใจ และจิตวิญญาณ
• มือประทานพร (วรดมุทรา) และมือประทานความไม่หวาดกลัว (อภัยมุทรา): ความเมตตาต่อผู้ศรัทธา

พระแม่อุมาในประเทศไทยและวัดแขก

สถานที่บูชาพระแม่อุมาที่สำคัญที่สุดในประเทศไทยคือ วัดพระศรีมหาอุมาเทวี หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า วัดแขก บนถนนสีลม กรุงเทพฯ สร้างโดยชุมชนชาวอินเดียใต้ (ทมิฬ) ในสมัยรัชกาลที่ 5 เทวีองค์ประธานคือพระศรีมหามารีอัมมัน เทวีผู้ปกป้องตามคติอินเดียใต้ ซึ่งคนไทยนับถือในฐานะปางหนึ่งของพระแม่อุมา

ภายในวัดยังมีเทวรูปองค์อื่นให้สักการะ รวมถึงพระพิฆเนศและพระขันธกุมาร ทุกปีจะมีงานนวราตรี ซึ่งมีผู้คนมาร่วมงานจำนวนมาก และมีขบวนแห่เทวีไปตามถนนสีลม

ขอพรพระแม่อุมาเรื่องอะไร

ผู้ศรัทธานิยมขอพรพระแม่อุมาในเรื่องเหล่านี้

• ความรักและคู่ครอง: ขอให้พบคู่ที่ดี ความรักมั่นคง ตามตำนานความรักของพระนางกับพระศิวะ
• ครอบครัวและบุตร: ขอให้ครอบครัวสงบสุข ลูกหลานแข็งแรง
• โชคลาภและการค้าขาย: พ่อค้าแม่ค้าจำนวนมากมาไหว้ขอพรเรื่องกิจการ
• ความคุ้มครอง: ขอให้พ้นภัยและสิ่งชั่วร้าย โดยเฉพาะการบูชาในปางทุรคา

การขอพรตามคติความเชื่อเป็นการตั้งจิตและสร้างกำลังใจ ควรทำควบคู่ไปกับความตั้งใจและการกระทำของตัวเราเอง

วิธีบูชาพระแม่อุมา

เมื่อไปไหว้ที่เทวาลัย เช่น วัดแขก

1. แต่งกายสุภาพ ไม่สวมกางเกงขาสั้นหรือเสื้อเปิดไหล่ ถอดรองเท้าก่อนเข้าเขตเทวาลัย
2. เตรียมชุดของไหว้ ซึ่งมีจำหน่ายบริเวณหน้าวัด
3. ไหว้พระพิฆเนศก่อนตามคติปฐมบูชา แล้วจึงไหว้เทวีองค์ประธานและเทพองค์อื่นตามลำดับที่เจ้าหน้าที่แนะนำ
4. หากมีพิธีอารตี (การเวียนเทียน) ให้รอรับพรจากเปลวไฟ และรับกุมกุมแต้มหน้าผาก
5. เคารพกฎของสถานที่ เช่น บางจุดไม่อนุญาตให้ถ่ายภาพ

การบูชาที่บ้าน

• ตั้งองค์พระแม่อุมาในที่สะอาด สูงกว่าระดับสายตา หลีกเลี่ยงห้องน้ำและใต้บันได
• สามารถตั้งคู่กับพระศิวะและพระพิฆเนศได้ ถือเป็นการบูชาครอบครัวศักดิ์สิทธิ์
• จุดเทียนและธูป ถวายดอกไม้ สวดบทบูชา แล้วอธิษฐานขอพร

ของไหว้และข้อห้าม

ของไหว้ที่นิยม

• ดอกไม้: กุหลาบแดง ดาวเรือง ดอกบัว และพวงมาลัย
• ผลไม้: กล้วย มะพร้าว และผลไม้รสหวาน
• ขนมหวานและนมสด
• เครื่องประทินและของมงคลสตรี: ผ้าสีแดง กำไล ผงกุมกุม ซึ่งเป็นของถวายเฉพาะของเทวี

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

• เนื้อสัตว์และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• ดอกไม้เหี่ยว ผลไม้เน่า หรือของที่ผ่านการรับประทานแล้ว
• การนำของที่ทำจากหนังสัตว์เข้าเขตเทวาลัย

บทสวดบูชาพระแม่อุมา

• โอม อุมาไย นะมะห์ (Om Umayai Namah) แปลว่า "ขอนอบน้อมแด่พระแม่อุมา"
• โอม ศรี ปารวัตไย นะมะห์ (Om Shri Parvatyai Namah) บทบูชาพระแม่ปารวตี
• โอม ทุม ทุรคาไย นะมะห์ (Om Dum Durgayai Namah) สำหรับบูชาปางทุรคา เพื่อขอความคุ้มครอง

นิยมสวด 3 จบ 9 จบ หรือ 108 จบ สิ่งสำคัญคือความตั้งใจและจิตที่สงบขณะสวด

เทศกาลและวันสำคัญ

• นวราตรี: เทศกาลบูชาเทวี 9 คืน จัดราวเดือนกันยายน–ตุลาคมตามปฏิทินฮินดู แต่ละคืนบูชาเทวีปางหนึ่ง และสิ้นสุดด้วยวันวิชยทศมี ที่วัดแขกมีขบวนแห่ใหญ่บนถนนสีลม
• เทศกาลตีจ (Teej): เทศกาลที่ผู้หญิงฮินดูบูชาพระแม่ปารวตี เพื่อขอพรให้ชีวิตคู่มีความสุขและยั่งยืน
• วันศุกร์: ในคติฮินดูหลายสายถือเป็นวันสำหรับบูชาเทวี ผู้ศรัทธาจำนวนมากจึงเลือกไปไหว้พระแม่อุมาในวันศุกร์

เครื่องประดับพระแม่อุมา

ร้าน Primeamulet ตั้งอยู่หน้าวัดแขก ถนนสีลม เราคัดสรรเครื่องประดับที่เกี่ยวกับพระแม่อุมา สำหรับผู้ที่ต้องการพกพาสิ่งเตือนใจถึงพระนางติดตัวได้ทุกวัน ออกแบบให้ใส่ได้อย่างสุภาพทั้งในชีวิตประจำวันและเมื่อไปไหว้พระ