วิธีดูหินแท้กับหินเทียมด้วยตัวเองเบื้องต้นมี 6 วิธี คือ สัมผัสความเย็น ดูฟองอากาศด้วยแว่นขยาย ดูสีและลายว่าเป็นธรรมชาติหรือไม่ ชั่งน้ำหนัก ดูรูร้อย และเทียบราคากับท้องตลาด วิธีเหล่านี้ช่วยคัดหินเทียมที่เห็นชัดออกได้ แต่ไม่สามารถยืนยันได้ 100% หากเป็นอัญมณีราคาสูง ควรส่งตรวจกับห้องปฏิบัติการอัญมณีที่เชื่อถือได้ เช่น สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (GIT)
หินแท้ หินปรับปรุง และหินเทียม ต่างกันอย่างไร
| ประเภท | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| หินธรรมชาติ | หินที่เกิดตามธรรมชาติ ผ่านแค่การเจียและขัด | อเมทิสต์ โรสควอตซ์ ไทเกอร์อาย |
| หินปรับปรุงคุณภาพ | หินแท้ที่ผ่านการเผา ย้อม หรืออุดรอยร้าว เพื่อปรับสีหรือความใส | ซิทรินที่เผาจากอเมทิสต์ อาเกตย้อมสี |
| หินสังเคราะห์ | สร้างในห้องแล็บ มีองค์ประกอบทางเคมีเหมือนหินจริง | ทับทิมสังเคราะห์ ควอตซ์สังเคราะห์ |
| หินเลียนแบบ | วัสดุอื่นที่ทำให้หน้าตาเหมือนหิน | แก้ว พลาสติก เรซิน หินอื่นย้อมสี |
หินปรับปรุงคุณภาพไม่ใช่ของปลอม เพราะยังเป็นหินแท้ แต่ผู้ขายควรบอกให้ผู้ซื้อทราบ เพราะมีผลต่อมูลค่า
6 วิธีดูหินแท้ด้วยตัวเอง
1. สัมผัสความเย็น
หินธรรมชาติอย่างควอตซ์จะรู้สึกเย็นเมื่อแตะครั้งแรก และใช้เวลาสักพักกว่าจะอุ่นตามมือ ส่วนพลาสติกและเรซินจะรู้สึกอุ่นเกือบทันที ลองแตะหินที่แก้มหรือริมฝีปาก ซึ่งรับรู้อุณหภูมิได้ไว วิธีนี้แยกพลาสติกได้ดี แต่แยกแก้วได้ไม่ชัด เพราะแก้วก็เย็นเช่นกัน
2. ดูฟองอากาศด้วยแว่นขยาย
ใช้แว่นขยาย 10 เท่าส่องดูเนื้อหิน ถ้าเห็นฟองอากาศกลมๆอยู่ข้างใน มักเป็นแก้วหรือเรซิน เพราะหินธรรมชาติจะมีมลทินเป็นรอยแตกเล็กๆ ผลึกแร่ หรือเส้นใยตามธรรมชาติแทน ไม่ใช่ฟองกลมๆ
3. ดูสีและลายว่าเป็นธรรมชาติหรือไม่
หินธรรมชาติในกำไลเส้นเดียวกันมักมีสีและลายต่างกันเล็กน้อยในแต่ละเม็ด ถ้าทุกเม็ดเหมือนกันเป๊ะ สีสดจัดเกินธรรมชาติ หรือสีไปกองรวมกันตามรอยแตกและรอบรูร้อย อาจเป็นหินย้อมสีหรือวัสดุเทียม
4. ชั่งน้ำหนักในมือ
หินธรรมชาติส่วนใหญ่หนักกว่าพลาสติกและเรซินชัดเจน ถ้ากำไลเม็ดใหญ่แต่เบาผิดปกติ ควรสงสัยไว้ก่อน
5. ส่องดูรูร้อย
รอบรูร้อยเป็นจุดที่เห็นเนื้อในของหิน ถ้าเห็นสีเข้มกว่าผิวนอก มีคราบสีติด หรือเห็นเนื้อในเป็นสีขาวทั้งที่ผิวนอกเป็นสีอื่น อาจเป็นหินย้อมหรือหินเคลือบสี
6. เทียบราคากับท้องตลาด
หินที่ราคาถูกผิดปกติเมื่อเทียบกับร้านอื่น โดยเฉพาะหินที่ปกติมีราคาสูง เช่น ไหมทองเส้นหนา หรือลาพิส ลาซูลีสีเข้มสม่ำเสมอ มักเป็นสัญญาณของหินเทียมหรือหินคุณภาพต่ำ
หินที่มักถูกปลอมหรือเลียนแบบบ่อย
| หินที่ขาย | ของที่มักนำมาแทน | จุดสังเกต |
|---|---|---|
| เทอร์ควอยซ์ | ฮาวไลต์ย้อมสี | สีฟ้าสดสม่ำเสมอ สีเข้มตามรอยเส้น รอบรูร้อยเห็นเนื้อขาว |
| ซิทริน | อเมทิสต์เผา หรือแก้วสีเหลือง | ซิทรินเผามักสีส้มเข้มที่ปลาย ฐานสีขาว ส่วนแก้วมีฟองอากาศ |
| ควอตซ์ใส | แก้ว | แก้วมักมีฟองอากาศ และใสสะอาดไร้มลทินเกินไป |
| ลาพิส ลาซูลี | โซดาไลต์ หรือหินย้อมสี | ลาพิสแท้มักมีจุดสีทองของไพไรต์ ส่วนหินย้อมสีจะเป็นสีน้ำเงินจัดสม่ำเสมอเกินไป |
| ฮีมาไทต์ | ฮีมาไทน์ (วัสดุสังเคราะห์) | ฮีมาไทต์ในตลาดจำนวนมากเป็นวัสดุสังเคราะห์ ถ้าดูดแม่เหล็กแรงมากมักไม่ใช่หินธรรมชาติ |
| หยก | ควอตซ์ย้อมเขียว หรือแก้ว | สีเขียวสดเท่ากันทุกเม็ด หรือมีฟองอากาศ |
| อาเกตหลากสี | อาเกตย้อมสี | สีฟ้า ชมพู หรือม่วงสดจัด ซึ่งอาเกตธรรมชาติไม่ค่อยมี |
วิธีทดสอบที่ไม่แนะนำ
- ขูดหรือขีดหิน: แม้จะเป็นวิธีทดสอบความแข็งได้ แต่จะทำให้หินเสียหาย
- ลนไฟ: หินบางชนิดแตกร้าวหรือเปลี่ยนสีได้ และเป็นอันตราย
- แช่น้ำยาหรือกรด: ทำลายผิวหินเนื้ออ่อนและยางยืด
เมื่อไหร่ควรส่งตรวจกับห้องแล็บ
ถ้าเป็นอัญมณีราคาสูง เช่น ทับทิม ไพลิน มรกต บุษราคัม หรือหยกเจไดต์ ควรขอใบรับรองอัญมณีจากห้องปฏิบัติการที่เชื่อถือได้ ในประเทศไทยมีสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (GIT) ให้บริการตรวจสอบ ใบรับรองจะระบุชนิดหินและการปรับปรุงคุณภาพอย่างชัดเจน
ที่ Prime Amulet เราแจ้งชื่อหินและข้อมูลการปรับปรุงคุณภาพของสินค้าอย่างตรงไปตรงมา หากมีข้อสงสัยเรื่องหินชิ้นไหน สอบถามที่หน้าร้านหรือทาง LINE ได้เสมอ
คำถามที่พบบ่อย
หินเผาหรือหินย้อมถือว่าเป็นหินปลอมหรือไม่
ไม่ใช่หินปลอม เพราะยังเป็นหินแท้ที่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพ เช่น ซิทรินที่ได้จากการเผาอเมทิสต์ แต่มูลค่ามักต่ำกว่าหินธรรมชาติที่ไม่ผ่านการปรับปรุง และผู้ขายควรแจ้งให้ทราบ
ใช้แม่เหล็กทดสอบหินได้หรือไม่
ใช้ได้กับบางชนิด เช่น ฮีมาไทต์ธรรมชาติดูดแม่เหล็กอ่อนมากหรือไม่ดูดเลย ถ้าดูดแรงมากมักเป็นวัสดุสังเคราะห์ แต่หินส่วนใหญ่ไม่ทำปฏิกิริยากับแม่เหล็ก จึงใช้ตรวจทั่วไปไม่ได้
หินสังเคราะห์ใส่เป็นหินมงคลได้หรือไม่
ขึ้นอยู่กับความเชื่อของแต่ละคน หลายสำนักเชื่อว่าพลังมาจากหินธรรมชาติ แต่หินสังเคราะห์มีองค์ประกอบเหมือนหินจริงและราคาถูกกว่า สิ่งสำคัญคือผู้ขายต้องบอกให้ชัดเจนว่าเป็นหินสังเคราะห์
ตรวจหินที่ GIT มีค่าใช้จ่ายไหม
มีค่าบริการ ซึ่งแตกต่างกันตามประเภทการตรวจและชนิดอัญมณี ควรตรวจสอบอัตราค่าบริการล่าสุดกับสถาบันโดยตรง